De of het platform? Drie vuistregels voor lidwoorden bij Engelse leenwoorden

De aanname waar het misgaat

Je bent een tekst aan het afmaken, je aarzelt bij één woord en je zoekt het niet op, omdat Engelse leenwoorden nu eenmaal "de" krijgen. Die aanname klopt vaak genoeg om nooit getoetst te worden, tot je "het platform" opschrijft. Het Nederlands heeft drie woordgeslachten: mannelijk, vrouwelijk en onzijdig. In het enkelvoud krijgen mannelijke en vrouwelijke woorden "de", onzijdige woorden "het". Een woord dat uit het Engels komt, moet zijn geslacht dus ergens vandaan halen. Drie tendensen helpen bij veel Engelse leenwoorden, terwijl namen hun eigen spoor volgen, en "platform" past bij geen van de drie.

De eerste vuistregel: leenwoorden krijgen meestal "de"

Verreweg de meeste Engelse leenwoorden krijgen "de", net als de Nederlandse woordenschat in zijn geheel. De fitness, de hockeystick, de penalty, de privacy, de show, de tool, enzovoort. Bij een onbekend leenwoord ligt "de" daarom voor de hand. Uitzonderingen zijn er wel, en die zitten precies bij de woorden waarover je middenin een zin struikelt.

De tweede vuistregel: talen, sporten en spelen

De betekenis van een leenwoord kan het lidwoord vastleggen. Woorden die een taal, een sport of een spel, een materiaal of een abstract begrip aanduiden, zijn in het Nederlands doorgaans onzijdig. Zo komt "het Engels" aan zijn lidwoord, en "het bridge" ook. Golf laat het verschil zien: de beweging in het water is "de golf", de sport heet "het golf". In deze gevallen hoef je meestal niets op te zoeken, al blijft het een tendens: "de privacy" duidt een abstract begrip aan en houdt toch "de".

Het geval apart: namen en hun hoofdwoord

Een dienstnaam gedraagt zich anders dan een gewoon leenwoord. Hij wordt doorgaans niet vertaald en niet verbogen, en de cijfers of de landcode achteraan bepalen daarbij niet automatisch het geslacht. Dat merk je meteen bij namen uit het online aanbod. Tafelspellen en kaartspellen worden gespeeld bij online casino 777 NL, en die naam valt onder geen van de categorieën hierboven. Je kijkt dan voorbij de cijfers en de landcode naar het hoofdwoord. Dat is hier "casino", een het-woord.

De derde vuistregel: gelijkenis met een Nederlands woord

Voor gewone leenwoorden geldt nog een regel, en die gaat over hoe een woord eruitziet. Een leenwoord leent vaak het lidwoord van het Nederlandse woord waarop het qua vorm sterk lijkt, zo staat het in de taaladviezen over Engelse leenwoorden. Vaak zijn alleen de klinkers anders en blijven de medeklinkers gelijk. Bij samenstellingen gaat het daarbij om het rechterdeel: leenwoorden die op het Engelse "work" eindigen krijgen vaak "het", want "werk" ligt er vlak naast. Zo komen het artwork, het teamwork en het patchwork aan hun lidwoord, terwijl "de workshop" gewoon "de" houdt.

Bij een deel van de leenwoorden houdt elke vuistregel op. Nogal wat Engelse woorden dragen zowel "de" als "het", en op den duur wint er soms één: "het account" en "de account" komen allebei voor. Datzelfde speelt bij woorden die net het Nederlands binnen zijn, want die missen in het begin een vast lidwoord. Voor woorden die je uit je hoofd moet leren bestaan er ezelsbruggetjes, maar een nieuw leenwoord staat daar nog niet tussen.

Wat te doen als je het niet zeker weet

Volgens het Genootschap Onze Taal is het eigenlijk niet te voorspellen welk geslacht een Engels leenwoord in het Nederlands krijgt. Opzoeken kost tijdens het schrijven één handeling: het woordgeslacht staat in verklarende woordenboeken, in de Woordenlijst Nederlandse Taal (het Groene Boekje) en in de zoekfunctie van deze site. Namen van diensten, bedrijven en registers vind je daar niet altijd terug, en dan kan het hoofdwoord een aanwijzing geven. Cruks, voluit het Centraal register uitsluiting kansspelen waarmee je een gokstop kunt nemen als je het gokken niet meer onder controle hebt, is daar een voorbeeld van: "register" is onzijdig, dus "het".

Terug naar "platform"

Dan "platform" zelf. Het is geen taal, geen sport en geen materiaal, en er is geen Nederlands het-woord waar het qua vorm op lijkt. Toch is het "het platform", net als het frame, het item, het panel, het script en het shirt: een restgroep die "het" krijgt zonder dat er een duidelijke categorie achter zit. Daarin zit de waarschuwing bij deze drie vuistregels. Ze verklaren achteraf waarom een lidwoord staat zoals het staat, maar ze voorspellen niets. Twijfel je in een tekst die ertoe doet, zoek het woord dan op voordat je de zin afmaakt.